issa
Ibura ry'amafaranga y'amanye Congo mu bice bya AFC/M23: Harikangwa Balkanization

Ibura ry'amafaranga y'amanye Congo mu bice bya AFC/M23: Harikangwa Balkanization

Nov 18, 2025 - 12:59
 0

Mu bice byo mu Burasirazuba bwa Repubulika ya Demokarasi ya Congo (RDC) bigenzurwa na AFC/M23, hashize amezi 10 amabanki yose afunzwe nyuma yo kuva kwa Leta ya Kinshasa muri iyi mijyi. Ibi byahinduye ubuzima bw’abaturage mu buryo bukomeye, dore ko amafaranga ya Congo (Franc Congolais) yabaye make cyangwa se ntakiboneka na gato mu masoko no mu bikorwa by’ubucuruzi.


Leta ya RDC yafashe icyemezo cyo gufunga amabanki yose akorera muri ibi bice nyuma y’uko AFC/M23 ifashe imijyi ya Goma na Bukavu, mu rwego rwo kwirinda ko umutungo wa leta wagezwa mu maboko y’uyu mutwe. Ariko iki cyemezo cyagize ingaruka zikomeye ku baturage basanzwe, ari na bo batunga imiryango kandi bakenera serivisi z’imari mu buzima bwa buri munsi.

Kubera ko amabanki adakora kandi nta hantu na hamwe abaturage babona amafaranga ya Congo, ubu benshi batangiye kwifashisha amafaranga yo mu bihugu bituranyi, harimo Ifaranga ry’u Rwanda (Frw), Ifaranga ry’u Burundi (Fbu) na Shilingi ya Uganda (Ugx), nk’uburyo bwonyine bwo gukomeza ubucuruzi no kubona ibiribwa n’ibindi bikenerwa.

Umucuruzi wo muri Goma witwa Anuarite Mukeka aganira na Ukwelitimes yagize ati:

“Amezi 10 yose tudafite amafaranga ya Congo. Ntaho wayabona. Ubuzima bwacu buri gukomeza kubera amafaranga yo mu bihugu duturanye; ni yo yonyine aboneka.”

Ubusesenguzi: Ese iki kibazo gishobora kongera ibyago bya Balkanization muri RDC?

Abasesenguzi mu bya politiki n’ubukungu bemeza ko iki kibazo cy’ifaranga gishobora kugira ingaruka ndende kuri RDC, cyane cyane ku mwanya wayo mu karere. Dore bimwe mu byerekana ko iki kibazo gishobora kongera ibyago bya Balkanization imvugo ikoreshwa mu kugaragaza gutandukana kw’igihugu mu buryo bwa politiki cyangwa ubukungu:

1. Kunanirwa kwa Leta ya RDC kugera ku baturage bayo 

Mu bice bigenzurwa na AFC/M23, leta ya Kinshasa ntigikora, amabanki ntiyongera gutanga serivisi, amafaranga ya Congo ntakiboneka. Ibi byerekana ko ako gace kagendana n’ubuzima kadashingiye kuri leta y’igihugu.

Ibi ni kimwe mu byerekana kugabanyuka kw’icyizere mu butegetsi bwa Kinshasa, ku buryo byongera icyuho hagati ya leta n’abaturage bayo.

2. Gukoresha amafaranga y’amahanga bishobora guhinduka uburyo bwemewe mu bucuruzi.

Iyo ikoreshwa ry’amadevize nk’Ifaranga ry’u Rwanda cyangwa iry’u Burundi bikomeza kumenyekana mu gice kinini cya Congo, icyo gice gishobora kwinjira mu mikorere y’ubukungu ihuriweho n’ibihugu bituranyi, aho gishingiye ku mafaranga n’amasoko yo hanze kurusha ayo mu gihugu.

Ni uburyo bushobora kugera ku cyiciro cyitwa “integration économique de fait”, bivuga kwinjira mu bukungu bw’ibihugu bindi mu buryo butavuzwe ku mugaragaro.

3. Kubyutsa imvugo n’impungenge za Balkanization mu mitima y’abaturage.

Mu myaka myinshi ishize, imvugo ya Balkanization yakunze gukoreshwa mu Rwanda no muri RDC. Ariko iby’ubu biri kuba byo gufunga amabanki, kubura ifaranga, no kwishingikiriza ku mafaranga y’amahanga bituma ibi bihuza n’amashusho y’ibihe byabanjirije gutandukana kw’ibihugu henshi ku isi.

Abasesenguzi bavuga ko: mu gihe nta gisubizo cya leta gitangwa, abaturage bagakomeza kwishingikiriza ku mafaranga y’amahanga, AFC/M23 igakomeza kugenzura ibice binini, icyo gihe ibyago bya Balkanization birushaho kwiyongera.

Mu bice bigenzurwa na AFC/M23, ikibazo cy’amezi 10 cy’amabanki adakora cyatumye abaturage batakigira amafrw ya Congo, ku buryo ubu ubucuruzi n’ubuzima bwabo bushingiye ku mafaranga y’amahanga. Ibi byashyize RDC mu mwuka w’impungenge z’ibishobora gukurura gucikamo ibice cyangwa Balkanization, cyane cyane mu gihe leta ya Kinshasa itaragaragaza ingamba zigaragara zo kugarura serivisi mu baturage.

Ibi bibazo byose bitanga ishusho y’igihugu kiri mu kangaratete k’imibereho, ubukungu n’ubusugire, bikaba bisaba ibisubizo bya politiki n’ubufatanye mu karere kugira ngo RDC irusheho kugarura icyizere mu baturage bayo no gukumira ibishobora guteza ubusumbane mu mpande zayo.

Ibura ry'amafaranga y'amanye Congo mu bice bya AFC/M23: Harikangwa Balkanization

Nov 18, 2025 - 12:59
Nov 18, 2025 - 13:01
 0
Ibura ry'amafaranga y'amanye Congo mu bice bya AFC/M23: Harikangwa Balkanization

Mu bice byo mu Burasirazuba bwa Repubulika ya Demokarasi ya Congo (RDC) bigenzurwa na AFC/M23, hashize amezi 10 amabanki yose afunzwe nyuma yo kuva kwa Leta ya Kinshasa muri iyi mijyi. Ibi byahinduye ubuzima bw’abaturage mu buryo bukomeye, dore ko amafaranga ya Congo (Franc Congolais) yabaye make cyangwa se ntakiboneka na gato mu masoko no mu bikorwa by’ubucuruzi.


Leta ya RDC yafashe icyemezo cyo gufunga amabanki yose akorera muri ibi bice nyuma y’uko AFC/M23 ifashe imijyi ya Goma na Bukavu, mu rwego rwo kwirinda ko umutungo wa leta wagezwa mu maboko y’uyu mutwe. Ariko iki cyemezo cyagize ingaruka zikomeye ku baturage basanzwe, ari na bo batunga imiryango kandi bakenera serivisi z’imari mu buzima bwa buri munsi.

Kubera ko amabanki adakora kandi nta hantu na hamwe abaturage babona amafaranga ya Congo, ubu benshi batangiye kwifashisha amafaranga yo mu bihugu bituranyi, harimo Ifaranga ry’u Rwanda (Frw), Ifaranga ry’u Burundi (Fbu) na Shilingi ya Uganda (Ugx), nk’uburyo bwonyine bwo gukomeza ubucuruzi no kubona ibiribwa n’ibindi bikenerwa.

Umucuruzi wo muri Goma witwa Anuarite Mukeka aganira na Ukwelitimes yagize ati:

“Amezi 10 yose tudafite amafaranga ya Congo. Ntaho wayabona. Ubuzima bwacu buri gukomeza kubera amafaranga yo mu bihugu duturanye; ni yo yonyine aboneka.”

Ubusesenguzi: Ese iki kibazo gishobora kongera ibyago bya Balkanization muri RDC?

Abasesenguzi mu bya politiki n’ubukungu bemeza ko iki kibazo cy’ifaranga gishobora kugira ingaruka ndende kuri RDC, cyane cyane ku mwanya wayo mu karere. Dore bimwe mu byerekana ko iki kibazo gishobora kongera ibyago bya Balkanization imvugo ikoreshwa mu kugaragaza gutandukana kw’igihugu mu buryo bwa politiki cyangwa ubukungu:

1. Kunanirwa kwa Leta ya RDC kugera ku baturage bayo 

Mu bice bigenzurwa na AFC/M23, leta ya Kinshasa ntigikora, amabanki ntiyongera gutanga serivisi, amafaranga ya Congo ntakiboneka. Ibi byerekana ko ako gace kagendana n’ubuzima kadashingiye kuri leta y’igihugu.

Ibi ni kimwe mu byerekana kugabanyuka kw’icyizere mu butegetsi bwa Kinshasa, ku buryo byongera icyuho hagati ya leta n’abaturage bayo.

2. Gukoresha amafaranga y’amahanga bishobora guhinduka uburyo bwemewe mu bucuruzi.

Iyo ikoreshwa ry’amadevize nk’Ifaranga ry’u Rwanda cyangwa iry’u Burundi bikomeza kumenyekana mu gice kinini cya Congo, icyo gice gishobora kwinjira mu mikorere y’ubukungu ihuriweho n’ibihugu bituranyi, aho gishingiye ku mafaranga n’amasoko yo hanze kurusha ayo mu gihugu.

Ni uburyo bushobora kugera ku cyiciro cyitwa “integration économique de fait”, bivuga kwinjira mu bukungu bw’ibihugu bindi mu buryo butavuzwe ku mugaragaro.

3. Kubyutsa imvugo n’impungenge za Balkanization mu mitima y’abaturage.

Mu myaka myinshi ishize, imvugo ya Balkanization yakunze gukoreshwa mu Rwanda no muri RDC. Ariko iby’ubu biri kuba byo gufunga amabanki, kubura ifaranga, no kwishingikiriza ku mafaranga y’amahanga bituma ibi bihuza n’amashusho y’ibihe byabanjirije gutandukana kw’ibihugu henshi ku isi.

Abasesenguzi bavuga ko: mu gihe nta gisubizo cya leta gitangwa, abaturage bagakomeza kwishingikiriza ku mafaranga y’amahanga, AFC/M23 igakomeza kugenzura ibice binini, icyo gihe ibyago bya Balkanization birushaho kwiyongera.

Mu bice bigenzurwa na AFC/M23, ikibazo cy’amezi 10 cy’amabanki adakora cyatumye abaturage batakigira amafrw ya Congo, ku buryo ubu ubucuruzi n’ubuzima bwabo bushingiye ku mafaranga y’amahanga. Ibi byashyize RDC mu mwuka w’impungenge z’ibishobora gukurura gucikamo ibice cyangwa Balkanization, cyane cyane mu gihe leta ya Kinshasa itaragaragaza ingamba zigaragara zo kugarura serivisi mu baturage.

Ibi bibazo byose bitanga ishusho y’igihugu kiri mu kangaratete k’imibereho, ubukungu n’ubusugire, bikaba bisaba ibisubizo bya politiki n’ubufatanye mu karere kugira ngo RDC irusheho kugarura icyizere mu baturage bayo no gukumira ibishobora guteza ubusumbane mu mpande zayo.