Perezida yafunguye ku mugaragaro inama mpuzamahanga yiga ku bya nucléaire iri kubera i Kigali
Perezida wa Repubulika y’u Rwanda, Paul Kagame, yafunguye ku mugaragaro inama ya kabiri ya Nuclear Energy Innovation Summit for Africa (NEISA 2026), iri kubera i Kigali.
Iyi nama yafunguwe ku mugaragaro kuri uyu wa 19 Gicurasi 2026, yitabiriwe n’abayobozi bakomeye barimo Faure Essozimna Gnassingbé, Perezida w’Inama Nkuru ya Togo, Samia Suluhu Hassan, Perezida wa Tanzania, ndetse na Rafael Mariano Grossi, Umuyobozi Mukuru w’Ikigo Mpuzamahanga gishinzwe Ingufu za nucléaire (IAEA).
NEISA 2026 yahurije hamwe abakuru b’ibihugu na za Guverinoma, abashinzwe kugenzura urwego rw’ingufu za Nikeleyeri, abafatanyabikorwa mu by’imari, abayobozi b’inganda ndetse n’impuguke mu ikoranabuhanga, bagamije kuganira ku buryo bufatika bwo guteza imbere gahunda z’ingufu za nucléaire muri Afurika.
Iyi nama iri kwibanda ku mahirwe Afurika ifite mu gukoresha ingufu za nucléaire nk’umuti w’ibibazo by’ingufu zikenewe mu iterambere ry’inganda, ikoranabuhanga ndetse n’imibereho y’abaturage muri rusange.
Muri iyi nama Perezida Kagame yashyikirijwe raporo yakozwe n’Ikigo Mpuzamahanga gishinzwe ingufu za nucléaire, ikubiyemo ibyavuye mu isesengura ry’icyiciro cya mbere ku bijyanye n’ibisabwa kugira ngo mu Rwanda hashyirwe ibikorwaremezo bibyaza umusaruro ingufu za nucléaire.
Iyi raporo irakomeye kubera ko icyiciro cya mbere cyakozwe, cyerekana ko ubu u Rwanda rushobora kwinjira mu cyiciro cya kabiri kijyanye n’ibiganiro n’abafatanyabikorwa n’abandi batanga serivisi zijyanye n’iyubakwa ry’imishinga ishingiye ku ngufu za nucléaire.
Umuyobozi w’Ikigo Mpuzamahanga gishinzwe ingufu za nucléaire, Rafael Mariano Grossi, yagize ati “Hashize igihe dukorana n’impuguke zo mu Rwanda ku isesengura twakoze ku gihugu turi buze kugushyikiriza uyu munsi.”
Perezida Kagame, we yavuze ko icyiciro cya mbere cy’isesengura u Rwanda rwarangije, kiri mu cyerekezo kigari cy’igihugu cyo kubona amashanyarazi aturuka kuri nucléaire mu ntangiriro za 2030.
Rwanda rushaka kuzubaka uruganda rw’ingufu za nucléaire rwifashisha Small Modular Reactors (SMRs) wagereranya nk’uruganda rutanga ingufu za nucléaire rwubakiwe ahantu, mu zindi nganda, hanyuma rugaterurwa rugashyirwa aho rugomba gukorera.
Modular imwe iba ireshya na metero imwe na santimetero 80. U Rwanda rurashaka kugira uruganda rufite enye, buri imwe ishobora gutanga MW 200, zose hamwe zigatanga MW 600.
Byitezwe ko imirimo yo kubaka izatangira mu ntangiro za 2028 ndetse ikazamara imyaka ibiri.
Ubusanzwe uruganda rwa nucléaire ruba ari ikintu kinini cyane ariko SMRs zo ari aba ari nto, ku buryo wayigereranya n’ingano y’ikigega. Uko wongera umubare w’ibyo bigega ni ko wongera n’ingano y’umuriro bishobora gutanga. SMRs imwe mu zo u Rwanda rushaka, ifite ubushobozi bwo gutanga megawatt 200 z’amashanyarazi, noneho zikaba enye.
Perezida Kagame yavuze ko gukoresha Small Modular Reactors, aricyo gisubizo kiboneye ku Rwanda n’ibindi bihugu bya Afurika.
Yagize ati “Ku Rwanda, Small Modular Reactors nibwo buryo bushoboka. Zihuye n’imiterere y’ibihugu byinshi bya Afurika kuko zishobora gushyirwa aho zigomba kujya mu buryo bworoshye kandi zigahuzwa n’umuyoboro muto w’amashanyarazi ku giciro gito.”
U Rwanda ni igihugu cya 38 giherutse kujya mu bishaka kuba bibyaza amashanyarazi ingufu za nucleaire mu 2050.
Perezida Kagame yavuze ko ubukungu bw’ibihugu bya Afurika budashobora gutera imbere hashingiwe ku muriro udahagije ndetse ko rimwe na rimwe bituma n’abashoramari bagenda biguru ntege mu gushora imari muri Afurika kuko baba batizeye umuriro.
Perezida Kagame yavuze kandi ko bitewe n’ahantu ibintu biri kugana n’ibigo by’imari byatangiye gushyira ingufu za nucléaire mu zitangiza ibidukikije zikwiriye guterwa inkunga. Ati “Ibyo bituma haboneka amahirwe mashya.”
Mu 2050, Perezida Kagame yavuze ko Afurika izaba ifite abaturage benshi bari ku isoko ry’umurimo, kandi ayo ari amahirwe akwiriye kubyazwa umusaruro ariko ko kugira ngo bishoboka bigomba gutegurwa ubu. Yavuze ko bigomba kujyana no gukorana hagati y’ibihugu.
Umuyobozi w’Ikigo Mpuzamahanga gishinzwe ingufu za nucléaire, Rafael Mariano Grossi, yavuze ko hari amasezerano ikigo ayoboye giherutse kugirana na Banki y’Isi azafasha ibihugu kubona amafaranga yo gushora mu mishinga ijyanye n’ingufu za nucléaire.
Yavuze ko ubu bishoboka ko ibigo by’imari ku Isi bifungura amarembo bigatera inkunga imishinga ya nucléaire. Yavuze ko mbere hari ikibazo cy’uburyo iyi mishinga yeterwa inkunga, cyane ko itari mu itekerezwaho, ahubwo ihora ishyirwa mu ishobora gutera ibibazo.

Kinyarwanda
English
Swahili








