Namna ambavyo baadhi ya watu wanavyofafanua hali ya mashariki mwa Jamhuri ya Kidemokrasia ya Kongo mara nyingi inategemea zaidi hadithi kuliko ukweli. Ukisikiliza mijadala kwenye televisheni au mitandaoni, unaweza kudhani ni eneo lililovamiwa kabisa, ambapo wakazi wako chini ya udhibiti wa “mkono usioonekana” kutoka Rwanda. Ni simulizi rahisi, linaloenezwa na watu ambao wengi wao hawajawahi kufika Uvira, Bukavu, au Goma.

Wachambuzi hawa, walio wepesi kutoa mihadhara na lawama, wamebobea katika kuunda simulizi lililotayarishwa mapemalinalolenga kugusa hisia badala ya kuelezea ukweli. Kauli zao, ambazo mara nyingi hazina uhusiano wowote na hali halisi ya wakazi wa eneo hilo, zinatoa picha ya juu juu ya mzozo ulio mgumu zaidi ya inavyodhaniwa.

Chukua mfano wa Goma, ambayo imekuwa alama ya upotoshaji wa habari. Kutoka Kinshasa au mataifa ya nje, inachorwa kama “gereza wazi” ambapo Wakongo wameshikiliwa mateka na Rwanda. Lakini yeyote anayefika huko ataona picha tofauti kabisa: shule zinaendelea kufundisha, masoko yamejaa shughuli, bodaboda wanapita kila kona, na wakazilicha ya changamoto za kiuchumi kutokana na kufungwa kwa benki na kupungua kwa biasharawanaendelea kufanya kazi, kubadilishana bidhaa, na kusafiri. Kila siku mabasi yanaondoka kuelekea Bukavu au Kisangani, mengine yakivuka mpaka kuelekea Gisenyi au Kigali, ambako wasafiri wanaendelea na safari zao kwenda mabara mengine.

Maisha haya yanayoendelea hayafutii machozi ya wakazi wa mashariki, bali yanapinga simulizi la “mji uliotekwa.” Kile ambacho wengine wanakiita “mapambano ya kizalendo” kinaanza kuonekana zaidi kama vita vya mawasilianovita vya maneno, picha na hisiabadala ya mapambano ya kweli ya ukombozi.

Katika vita hivi vya simulizi, serikali ya Kinshasa mara chache hukosolewa. Kwa kujificha nyuma ya hoja ya “uvamizi wa kigeni,” inakwepa maswali muhimu: kwa nini jeshi la taifa limeendelea kuteseka kwa ukosefu wa nidhamu na rushwa? Kwa nini mamlaka zinaendelea kushirikiana na makundi ya wanamgambo wa ndani au mabaki ya FDLR wanaoshutumiwa kwa mauaji ya raia? Kadiri inavyoendelea kulaumu nje pekee, ndivyo inavyozidi kukwepa kujitathmini.

Wakati huo huo, wakazi wa mashariki wenyewe wanafahamu ukweli. Wanajua hali yao haiwezi kuelezwa kwa urahisi kama pambano kati ya “mvamizi” na “mhasiriwa.” Wanaelewa pia kwamba hotuba zenye jazba kutoka mji mkuu hazileti amani, na kwamba suluhu ya kudumu haitatokana na kampeni za chuki, bali kwa kuelewa kwa undani mienendo halisi ya eneo lao.

Tofauti hii kati ya taswira ya vyombo vya habari na maisha halisi inaonyesha ukosefu wa uwazi miongoni mwa baadhi ya viongozi wa Kongo. Mradi taifa hili litaendelea kubadilisha uchambuzi wa kina kwa simulizi za huruma, na kuwabebesha wengine lawama badala ya kuwajibika, mashariki mwa nchi itaendelea kuwa mateka wa udanganyifu unaotengenezwa na wale wanaopendelea kauli mbiu kuliko ukweli.

Kwa kifupi, kuelezea mashariki mwa Kongo bila kufika huko ni sawa na kudai kuelewa volkano bila kuisikia joto lake. Unaweza kuzungumza kwa hisia, lakini si kwa usahihi.

Huko Goma, mara nyingi hufafanuliwa kama “mji uliotekwa nyara,” maisha yanaendelea kama kawaida: shule zimefunguliwa, masoko yanafurika shughuli, na wakazi wanaendelea kufanya kazi licha ya changamoto zinazowakabili.